De Indonesische theatergroep Behind the Actors uit Bandung speelde op het Tong Tong Festival 2011 de voorstelling Cuk & Cis, een theaterbewerking van twee verhalen van Vincent Mahieu, het literaire pseudoniem van Tjalie Robinson (Jan Boon). Leslie Boon vroeg regisseur Asep Budiman en danser Oos Kuswara naar hun ervaringen op het Tong Tong Festival en op Oerol, waar zij ook speelden.
Eerder gepubliceerd in De Sobat, relatiemagazine van Stichting Tong, editie winter 2011
Regisseur Asep Budiman is enthousiast over de opvoering van Cuk & Cis op het Tong Tong Festival 2011. “Wij vonden het geweldig”, vertelt hij. “Het was een leerzaam proces, vanaf de voorbereiding tot en met de voorstelling zelf. Ik beschouw de sfeer op het Tong Tong Festival als een deel van ons: heel divers en heterogeen. Die diversiteit inspireert ons om meer te gaan doen met het werk van Tjalie. Zonder Tong Tong hadden wij Nederland niet kunnen proeven, een land dat nu als een tweede land voor ons voelt. Ik vond het ook bijzonder om de familie en kleinkinderen van Tjalie te ontmoeten, en daarna ook nog zijn woonhuis in Den Haag te bezoeken. Er zijn geen woorden voor…” De regisseur vertelt dat hij zich “bevoorrecht” voelt dat de subsidie van HIVOS het mogelijk heeft gemaakt om op het Tong Tong Festival op te treden.
Openheid en warmte
Voor danser Oos Koswara was het niet de eerste keer dat hij naar Nederland kwam. In 2008 speelde hij op de 50e Pasar Malam Besar mee met de theatervoorstelling over het leven van Karel Bosscha, een van de ‘Heren van de Thee’. De danser laat zich inspireren en leiden door de mystieke ervaringen die hij heeft. “Tijdens het ontwikkelen van het script van Cuk & Cis twee jaar geleden, kreeg ik het gevoel dat ik voor de tweede keer naar Nederland zou gaan; dat gevoel werd alleen maar sterker. Eenmaal in Nederland merkte ik hoe sterk Den Haag ruikt naar Indonesië. Ik vond dit bezoek een nóg mooiere ervaring dan in 2008.”
Oos Kuswara werd vooral geraakt door de goede sfeer op het Tong Tong Festival. “Hopelijk kunnen jullie die openheid en warmte vasthouden”, zegt hij. “Wij konden bijvoorbeeld spontaan een workshop pentjak silat met onze muziek begeleiden. Als ik nog eens naar Tong Tong kom, zou ik dieper willen ingaan op de culturele band tussen Nederland en Indonesië.” De danser vertelt dat hij veel waardevolle ontmoetingen had en hoe hij Indische en Indonesische mensen desgevraagd vertelde over hun vroegere woonplaats, hoe het daar nu is.
Samenwerking
Behind the Actors werkte samen met De Acteerschool Rotterdam, waar ze niet alleen deelnamen aan workshops maar die ook zelf gaven. Asep Budiman: “We hebben veel geleerd van de acteerdocenten, hoe wij traditionele waarden in stand kunnen houden in deze contemporaine, urban wereld. Wij zouden heel graag de samenwerking van Behind the Actors en De Acteerschool Rotterdam – via Tjalies werk – voortzetten.” De regisseur hoopt dat hij Tjalies werk ook in het buitenland onder de aandacht kan brengen. Ook zijn collega Oos Kuswara vond de samenwerking met de Rotterdammers positief. “Ik zou heel graag weer samenwerken: twee culturen die een ervaring delen en in de goede kracht geloven, mystiek of non-mystiek.”
Na het Tong Tong Festival reisden drie van de leden van Behind the Actors door naar Oerol, een van de bekendste theaterfestivals van Nederland, om mee te werken aan een project van de Utrechtse groep The Lunatics. Tijdens hun verblijf op Terschelling liet het Hollandse weer zich helaas van zijn allerslechtste kant zien met bijna winterse temperaturen. Desondanks genoten de acteurs. “Oerol was geweldig!”, vertelt Oos Kuswara. “De confrontatie met de natuur heeft een diepe indruk achtergelaten.” Asep Budiman vertelt hoe ze moesten wennen aan het strand, de zee, de duinen, het bos. “Het stimuleerde ons meer te geven aan de wereld.” De improvisaties van Oos Kuswara werden goed ontvangen. “Ik vertelde over de traditionele gebruiken van Indonesiërs als zij een oerwoud willen binnentreden en hoe mensen bidden voor water in het droge seizoen.” Dat programmeur Arnaud Kokosky Deforchaux de acteurs kwam opzoeken op het ‘winterse’ Oerol waardeerden ze zeer. De theatermakers werkten op Oerol ook samen met de Amerikaanse groep Out of Hand Theater, met wie zij in de toekomst weer hopen samen te werken.
Tjalie-huis
Zowel Asep Budiman als Oos Kuswara kijken met plezier terug op hun ervaringen in Nederland. “Het voelde als familie”, vonden zij. De theatermakers zitten vol plannen voor de toekomst. Asep Budiman: “Wij willen het werk van Tjalie, dat grote verbeeldingskracht heeft, verder bestuderen.” Zelf werkt hij met anderen aan de totstandkoming van een ‘Tjalie-huis’ in Bandung, een plek waar kunstenaars inspiratie kunnen vinden voor nieuwe voor- stellingen. “Dát is voor nu mijn huiswerk”, lacht hij. “Het Tjalie-huis moet volgend jaar klaar zijn.”
LESLIE BOON & FLORINE KONING
(foto’s Serge Ligtenberg)
